Rooms-Katholieke Kerk Oudewater Foto Bart van Buiten .JPG

Het orgel in de katholieke liturgie

Inleidend artikel voor de studiedag van de Koninklijke Vereniging van Organisten en Kerkmusici (KVOK) op 19 november 2022 in Oudewater - Digitale nieuwsbrief NotaBene oktober 2022

Op zaterdag 19 november zal er in de St. Franciscuskerk te Oudewater een studiemiddag worden gehouden rondom ‘Orgelmuziek uit de lage landen staande in de (rooms)-katholieke traditie’. Als onderdeel van deze studiemiddag zal Floris van Gils een lezing geven over ‘Het orgel in de katholieke liturgie’. Deze lezing zal zijn toegespitst op het liturgische literatuurspel. Onderstaand artikel vormt een eerste kennismaking met het onderwerp van deze lezing.

 

Foto: Bart van Buitenen

De hervormde relatie met het Jodendom op muziek gezet

Artikel in het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis, jaargang 25/2, maart 2022

Voor een module Kerkgeschiedenis aan de Protestantse Theologische Universiteit schreef Floris een paper over twee gezangen uit de Vervolgbundel op de Evangelische Gezangen. De vervolgbundel verscheen in 1866 en was bedoeld als aanvulling op de Evangelische Gezangen uit 1806. Samen met de Psalmberijming van 1773 golden ze tot aan 1938 als de officiële gezangbundels van de Nederlandse Hervormde Kerk.

 

De twee bestudeerde gezangen droegen de opvallende opschriften 'Zending onder Israël' en 'Bekeering van Israël'. De tekst en de receptiegeschiedenis van beide liederen geven een interessante inkijk in de (veranderende) houding van de Hervormde Kerk ten opzichte van Israël. Eén van de liederen, een lied van de hymnoloog en predikant dr. Roelof Bennink Janssonius (een fascinerend figuur) leek zijn tijd ver vooruit en vond geen weerklank. Het door Arnoldus Dwars vertaalde lied 'Waterstroomen wil ik gieten', met een sterk missionaire drive richting Israël, werd heel populair. Deze liedtekst is door de tijd heen verschillende keren gewijzigd. In deze wijzigingen worden ontwikkelingen in de verhouding tussen kerk en Israël zichtbaar.

 

Het paper is, in samenwerking met dr. Gert van Klinken, omgewerkt tot een artikel voor het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis. Het artikel sluit af met een kort pleidooi voor de bestudering van kerkliederen als bron voor de kerkgeschiedenis.

Een exemplaar van de uitgave is te verkrijgen via de website van het tijdschrift.

Boeken.jpg

'Zingt nu met verheugde geest'

Het oud-katholieke kerklied en zijn oecumenische receptie.

Floris deed dit onderzoek in het kader van zijn masterscriptie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Momenteel werkt hij de scriptie om tot een publicatie in de Seminariereeks van  het Oud-Katholiek Seminarie.

De centrale vraag van het boek kan als volgt worden verwoord:

 

Hoe kan het oud-katholieke kerklied worden gekarakteriseerd en hoe is het gerecipieerd buiten de Oud-Katholieke Kerk?

Het Oud-Katholiek Gezangboek van 1990 – de huidige gezangbundel van de Oud-Katholieke Kerk- is een oecumenische bundel pur sang. Veel gezangen uit andere tradities hebben een plaats gekregen naast een niet geringe schat aan oud-katholieke liederen. Het Oud-Katholiek Gezangboek bevat tal van liederen uit de protestantse en de rooms-katholieke tradities. De huidige rooms-katholieke bundel Gezangen voor Liturgie en de protestantse bundel Liedboek zingen en bidden in huis en kerk bevatten echter praktisch geen enkel lied dat als specifiek ‘oud-katholiek’ kan worden gekenmerkt. Hoe kan het dat het oud-katholiek kerklied kennelijk zo geïsoleerd is gebleven? En wat zijn eigenlijk de specifiek oud-katholieke liederen? Hoe heeft het oud-katholieke kerklied zich ontwikkeld? En hoe is de receptie van het oud-katholieke kerklied, of het ontbreken hiervan, in de Rooms-Katholieke Kerk en de protestantse kerken?

 

De beantwoording van deze vragen geeft zicht op de ontwikkeling en de karakteristieken van het oud-katholieke kerklied. Ook worden de ontwikkeling en de karakteristieken van het rooms-katholieke en het protestantse kerklied in relatie tot het oud-katholieke kerklied geschetst. Deze hymnologische studie geeft zo een boeiend overzicht van het oud-katholieke kerklied in zijn bredere oecumenische en kerkmuzikale context.

Zodra meer bekend is over de publicatie zal deze informatie worden bijgewerkt.