Signalement - Liturgie en leven

Column voor het tijdschrift ´Muziek & Liturgie´, september 2025.

Voor kerkmusici en voorgangers, maar evengoed voor niet-professionele gelovigen, kan het zomaar zo zijn dat geloof voornamelijk beperkt blijft tot de gezamenlijk gevierde liturgie op zondagmorgen. Het risico dat de liturgie losstaat of losraakt van het leven, is reëel. Misschien juist wel daar het meest, waar de esthetische en culturele dimensie van liturgie en kerkmuziek op de voorgrond treedt, en de plaats kan overnemen van aanbidding en verkondiging. 

Wat is echter de waarde van fraaie liturgie zonder christelijk leven? Oudtestamentisch gezegd: het is als offerdienst zonder gerechtigheid. Tegelijkertijd geldt ook, wat is een christelijk leven zonder de zondagse viering? Hoe kan je anders christelijk leven, zonder deel te zijn van de christelijke gemeenschap, zonder deel hebben aan het Lichaam van Christus?

Een christen leeft van zondag tot zondag, vanuit de eerste dag, gericht op de achtste dag, van Schepping tot Voleinding. In de zondagse viering brengen wij ons leven voor het aangezicht van God. Wij komen met alles wat we zijn en hebben, en gaan, als het goed is, als veranderde mensen naar huis. De zondagse dienst, de viering van de Eucharistie, is ´bron en hoogtepunt van heel het christelijk leven´. De zondagse liturgie is geen afgesloten geheel, maar is geopend naar de week, naar het alledaagse leven.

Iemand die de verbinding tussen liturgie en leven op een heel toegankelijke en inspirerende wijze uitwerkt, is de anglicaanse priester Tish Warren. Deze zomer las ik haar boekje ´Liturgie van het alledaagse: Heilige gebruiken in het gewone leven´. Ik was enorm onder de indruk van dit boek en raad het iedereen van harte aan. Het boek heeft grote spirituele en theologische diepgang én blijft tegelijkertijd dichtbij leven van alledag. Het is een boek dat christenen van diverse denominaties aan zal spreken en het leest bovendien als een trein.

Tish Warren beschrijft verschillende momenten van een dag, en verbindt deze met de opbouw van de christelijke liturgie. Elke dag heeft een eigen liturgie, een verzameling van gegroeide gewoonten. Warren citeert een auteur die schrijft: ´Zoals we een dag doorbrengen, zo brengen we ons leven door.´ Onze gewoonten vormen ons, en maken zichtbaar waar wij waarde aan hechten. Het is daarom goed om op onze dagelijkse gewoonten te reflecteren. Vormt het ons als consument, of als christen, als aanbidder?

Tish Warren laat zien hoe de christelijke liturgie onze dagelijkse gewoonten om kan vormen. Ze beschrijft hoe het moment van opstaan een moment wordt van openstaan voor God, hoe het wegwerken van e-mails onderdeel wordt van het gezegend- en gezonden zijn en hoe in de relationele ruzie de vredegroet wordt uitgewisseld. Haar boek maakt duidelijk dat niets te gewoon is of te alledaags om geheiligd te kunnen worden. Zo is niet alleen de zondagse liturgie maar ook het gewone leven een plek waar wij Christus kunnen ontmoeten, de godganse dag.

Floris van Gils (*1996) is musicus en theoloog en werkt als voltijds kerkmusicus voor het Kirchengemeindeverband Brüggen-Niederkrüchten in bisdom Aken, in de grensstreek tussen Roermond en Venlo.