Signalement - Dagelijks de dood voor ogen

Column voor het tijdschrift ´Muziek & Liturgie´, december 2025.

Sinds ik als voltijds kerkmusicus werk, ben ik veel meer bezig met de dood dan voorheen. Doorgaans speel ik één of meerdere uitvaarten per week, een enkele keer zelfs meerdere op één dag. Soms is dit een intensieve emotionele ervaring, soms is het bijna gewoonte-werk. Toch ervaar ik het vaak als waardevol om Requiemmissen en uitvaartdiensten te spelen. Bij de verschillende uitvaarten leer je evenzoveel verschillende levens kennen. Actieve verenigingsmensen, zorgzame moeders, optimistische personen, liefhebbende opa´s en mensen die leden aan het leven. Soms hoor je tussen de woorden door dat de overledene niet altijd de makkelijkste was. Een uitspraak waarachter ik veel leed vermoed. Vaak wordt ook verteld hoe betekenisvol de levens waren, hoe vol levensvreugde en activiteit. Of juist ook hoe sterk getekend door verlieservaringen, lijden, ziekte en zorgen en de moeilijke jaren in en om de oorlog.

Het aantal aanwezigen bij de uitvaart weerspiegelt niet zelden de leeftijd én de sociale activiteit van de overleden persoon. Van overvolle kerken voor mensen die in de kracht van hun leven de dood ontmoetten, tot begrafenissen in kleinste familie- en kennissenkring. Het is telkens weer bijzonder om op deze intieme en unieke momenten te kunnen troosten met muziek.

Ieder mens blaast eens zijn laatste adem uit, met de dood krijgen we allemaal te maken. Veel mensen laat, en niet weinig mensen vroeg. In de regel van de heilige Benedictus klinkt de roep om elke dag de dood voor ogen te houden. In onze eenentwintigste eeuw klinkt dit wat rauw, maar in eerdere eeuwen was dit gewoner, de dood werd als dichtbij ervaren. Door mijn werk als kerkmusicus is de dood voor mij ook een bijna dagelijkse realiteit geworden. Ik ben hier dankbaar voor, ik merk dat het mij helpt om het leven bewuster en gerichter te leven. Het motiveert mij om het goede te doen, om iedere dag als een geschenk te ontvangen en het voorbijgaande van veel te beseffen. Juist de herhaalde confrontatie met de dood stelt mijn leven in het licht van de eeuwigheid, en voedt zo het verlangen.

Wanneer u dit ´Signalement´ leest, is het december, toen ik dit schreef was het oktober. Hiertussen ligt de maand november, een maand waar in het kerkelijk jaar de thematiek van vergankelijkheid, dood en eeuwigheid centraal staat. De liturgie en de natuur gaan samen op. Terwijl de bomen volop hun bladeren verliezen en de herfstwind om de huizen giert, horen we in de liturgie over de eindigheid van het leven en over God die alle dingen nieuw maakt. De maand november zet in met de viering van het Hoogfeest van Allerheiligen en de gedachtenis van Allerzielen. De kerk viert en gedenkt en bidt voor hen die ons zijn voorgegaan. De gemeenschap der heiligen wordt niet gehinderd door de grenzen van de dood.

In de laatste weken van de kerkelijke kalender groeit de verwachting week na week, het beweegt naar Advent toe. Het sluimerende verlangen naar Christus komst wordt wakker. In onze begrensdheid en eindigheid horen we woorden van eeuwig leven, van toekomst, van oordeel, van waarheid, gerechtigheid en ontferming: ´de dood zal niet meer zijn´ en ´ Zie, ik maak alle dingen nieuw.´ Dat is een hoopvolle boodschap die troost biedt, dag in, dag uit. Ik wens u allen een verwachtingsvolle Advent toe!

P.S.: Ook mijn bijdrage in deze columnreeks is voorbijgegaan, dit was mijn laatste bijdrage, het ga u goed.

Floris van Gils (*1996) is musicus en theoloog en werkt als voltijds kerkmusicus voor het Kirchengemeindeverband Brüggen-Niederkrüchten in bisdom Aken, in de grensstreek tussen Roermond en Venlo.